کندکدهای لونگ‌من لوئویانگ؛ راهنمای کامل بزرگ‌ترین مجسمه بودای سنگی چین
مقدمه: کوهی که چهار قرن تراشیده شد در دوازده کیلومتری جنوب لوئویانگ، رودخانه «یی» میان دو تپه سنگی جریان دارد: تپه غربی (شی‌شان) و تپه شرقی (دونگ‌شان). از سال ۴۹۳ میلادی، وقتی امپراتور شیائوون از دودمان وی شمالی، پایتخت را به لوئویانگ منتقل کرد و دستور کند اولین غارها را داد، تا اوج شکوه دوره تانگ در قرن هفتم و هشتم، نسل‌های پادشاه، ملکه، اشراف، راهب و حتی بازرگان، مجسمه‌ها و نیایشگاه‌های بودایی را از دل همین سنگ بیرون کشیدند. نتیجه، مجموعه‌ای است با بیش از ۲۳۰۰ غار و طاقچه، حدود صد هزار مجسمه، بیش از ۲۸۰۰ کتیبه سنگی و هفتاد پاگودا؛ بزرگ‌ترین گنجینه هنر سنگ‌تراشی بودایی چین که در سال ۲۰۰۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. لونگ‌من (به معنی «دروازه اژدها») برخلاف کندکدهای دونهوانگ که نگارخانه‌ای از نقاشی دیواری است، کتاب سنگی مجسمه‌سازی است: تکامل سبک بودایی از پیکرهای کشیده و لباس‌های چین‌دار وی شمالی تا تناسبات پُر و چهره‌های آرام و زمینی تانگ، در همین یک کیلومتر مسیر قابل خواندن است. در این مقاله، مهم‌ترین غارها، مسیر بهینه بازدید، تور شبانه و تمام نکات عملی را مرور می‌کنیم. تپه غربی؛ قلب مجموعه تقریباً تمام شاهکارهای لونگ‌من در تپه غربی و در مسیری حدود یک کیلومتری در امتداد رودخانه قرار دارند. مسیر بازدید از دروازه اصلی وارد تپه غربی می‌شود و به ترتیب زیر پیش می‌رود؛ ما مهم‌ترین ایستگاه‌ها را معرفی می‌کنیم. غار گویانگ؛ قدیمی‌ترین غار و گنج خوشنویسی «گویانگ‌دونغ»، نخستین غار بزرگ لونگ‌من، از سال ۴۹۵ برای امپراتور شیائوون کنده شد. دیوارهایش از کف تا سقف، پر از طاقچه‌های کوچک مجسمه است که نذرکنندگان بعدی در طول قرن‌ها افزوده‌اند. شهرت اصلی غار اما به خوشنویسی است: از میان هزاران کتیبه لونگ‌من، بیست کتیبه برگزیده («بیست قطعه لونگ‌من») شاهکار خط «وی استیلی» به شمار می‌روند که نوزده تای آن‌ها در همین غار است. این کتیبه‌ها، قرنی است سرمشق خوشنویسان چین‌اند و کپی گرفتن از آن‌ها، بخشی از آموزش سنتی خط بوده است. سه غار بین‌یانگ؛ پروژه بیست‌وچهار ساله یک امپراتور امپراتور شوان‌وو دودمان وی شمالی، برای ادای احترام به پدر و مادرش، سه غار بزرگ را سفارش داد که کند آن‌ها بیست و چهار سال و به روایتی هشتصد هزار روز کارگری طول کشید. مجسمه مرکزی غار میانی، بودایی با لبخندی ملایم و دستانی پهن است که تغییر سبک از چهره‌های جدی غارهای نخستین را نشان می‌دهد. تراژدی این غارها، کف زمینشان نیست بلکه دیوارهاست: نقش‌برجسته‌های معروف «صف امپراتور» و «صف ملکه» در دهه ۱۹۳۰ به‌طور غیرقانونی از دیوار جدا و به خارج قاچاق شدند و امروز در موزه متروپولیتن نیویورک و موزه نلسون-آتکینز آمریکا نگهداری می‌شوند؛ جای خالی‌شان با قاب عکس پر شده است. غار ده‌هزار بودا و غار گیاهان دارویی وان‌فودونگ (غار ده‌هزار بودا): در سال ۶۸۰ در دوره تانگ کنده شد و دیوارهایش را حدود پانزده هزار مجسمه کوچک بودا، هرکدام به بزرگی چند سانتی‌متر، پوشانده است. در پایه دیوارها، ردیفی از نوازندگان و رقندگان حک شده که ظریف‌ترین جزئیات زندگی دربار تانگ در لونگ‌من است. یائوفانگ‌دونغ (غار گیاهان دارویی): روی دیوارهای این غار کوچک، حدود ۱۴۰ نسخه دارویی طب سنتی چین از هزار و چهارصد سال پیش حک شده؛ از درمان بیماری‌های چشم تا داروهای گیاهی ساده. این غار، سندی سنگی از تاریخ پزشکی چین است و برای ما ایرانی‌ها که با سنت نسخه‌نویسی حکیم‌های خود آشنا هستیم، دیدنی‌ای دوچندان دارد. غار نیلوفر (لیان‌هوآدونگ): گل نیلوفری بزرگ و برجسته‌ای سقف آن را پوشانده و بودای ایستاده‌ای با تناسبات کشیده، از آثار شاخص وی شمالی در آن است. معبد فنگ‌شیان و مجسمه وایروچانا؛ اوج لونگ‌من در میانه مسیر، ناگهان فضای سنگ باز می‌شود و به بزرگ‌ترین و مشهورترین بخش مجموعه می‌رسید: محوطه روباز «فنگ‌شیان‌سی» که بین سال‌های ۶۷۲ و ۶۷۵ میلادی به فرمان امپراتور گائوزونگ و با حمایت مالی ملکه وو زتیان کنده شد. مجسمه مرکزی، وایروچانا بودا (بودای نور کیهانی) است: پیکری نشسته به ارتفاع ۱۷٫۱۴ متر با گوش‌هایی نزدیک به دو متر و لبخندی آرام که از هر زاویه، شما را دنبال می‌کند. گفته می‌شود چهره مجسمه با الهام از خود وو زتیان، قدرتمندترین زن تاریخ چین، تراشیده شده؛ افسانه‌ای که روایت مشهور «اهدای بیست هزار سکه از خرج آرایش ملکه برای ساخت مجسمه» نیز به آن گره خورده است. در دو سوی بودای مرکزی، پیکره‌های شاگردان، بودیساتوها، پاسداران آسمانی و جنگجویان نیرومند با حالت‌های چهره و عضلانی متفاوت ایستاده‌اند؛ ترکیبی که آن را شاهکار مطلق مجسمه‌سازی دوره تانگ می‌دانند. محوطه روباز است و نور غروب، سنگ‌ها را طلایی می‌کند؛ بسیاری از عکاسان، ساعت پایانی روز را برای فنگ‌شیان انتخاب می‌کنند. تپه شرقی، معبد شیانگ‌شان و باغ بای‌جوئی پس از پایان تپه غربی، از «پل آب‌گذر» روی رود یی به تپه شرقی می‌رسید. این سمت خلوت‌تر است اما سه نکته دارد: غار کانجینگ‌سی: بزرگ‌ترین غار تپه شرقی با ردیفی از بیست و نه مجسمه چهره‌پردازانه «آرهات» (قدیسان بودایی) به ارتفاع طبیعی انسان؛ چهره‌هایی که هرکدام خلق‌وخوی خاص خود را دارد: متفکر، خشمگین، شاد و خسته. معبد شیانگ‌شان: معبدی قدیمی در بلندای تپه شرقی که در دوره چینگ بازسازی شد. شاعر بزرگ تانگ، بای‌جوئی، سال‌های پایانی عمر را در مجاورت آن گذراند و خود را «مقام گوشه‌نشین شیانگ‌شان» می‌نامید. از حیاط معبد، چشم‌اندازی کامل از رود یی و تپه غربی دارید. باغ بای (بای‌یوان): باغی مصفا با تراس‌های سبز، دالان شعر و آرامگاه بای‌جوئی در انتها؛ مکانی آرام برای پایان بازدید و یاد شاعری که شعرهایش را به زبان مردم می‌نوشت. مسیر کامل (تپه غربی، پل، تپه شرقی، شیانگ‌شان و باغ بای) یک‌طرفه طراحی شده و حدود سه تا چهار ساعت طول می‌کشد. خروجی شرقی مجموعه، با تاکسی تا ایستگاه قطار سریع‌السیر «لونگ‌من» حدود ده دقیقه فاصله دارد. تور شبانه؛ لونگ‌من زیر نور در فصل‌های گرم (تقریباً از اواسط فروردین تا اوایل آبان)، لونگ‌من پس از تاریکی نیز باز می‌ماند و مسیر تپه غربی با نورپردازی ملایم روشن می‌شود. اوج نمایش، مجسمه وایروچاناست که نور طلایی، آن را از سیاهی کوه بیرون می‌کشد؛ صحنه‌ای که با روز کاملاً متفاوت است. نکات تور شبانه: بلیط شبانه جدا از بلیط روز فروخته می‌شود و معمولاً گران‌تر است؛ فقط تپه غربی و بخش‌های اصلی نورپردازی می‌شود و تپه شرقی شب‌ها بسته است. نورپردازی حدود ساعت نه تا ده و نیم شب خاموش می‌شود؛ ورود را به ساعات پایانی موکول نکنید. جمعیت شبانه کمتر از روز است و در تابستان، هوا خنک‌تر؛ اما پله‌ها در تاریکی نیاز به احتیاط دارد. اگر فقط یک نوبت وقت دارید و عکاس هستید، «غروب تا یک ساعت پس از تاریکی» بهترین پنجره زمانی است: نور طلایی روی وایروچانا و سپس روشن شدن نورپردازی. نکات عملی بازدید بلیط و ساعات بلیط ورودی شامل هر چهار بخش (تپه غربی، تپه شرقی، شیانگ‌شان، باغ بای) است و قیمت آن در سال‌های اخیر حدود ۹۰ یوان بوده؛ بلیط شبانه جداست. مجموعه در همه روزهای سال باز است؛ ساعات روزانه فصلی تغییر می‌کند و در تعطیلات تمدید می‌شود. خرید بلیط، نام‌محور و با گذرنامه است؛ از کانال‌های رسمی آنلاین یا باجه ورودی بخرید. مسیر و حمل‌ونقل از ایستگاه قطار سریع‌السیر لونگ‌من: فاصله حدود سه کیلومتر؛ با تاکسی ده دقیقه و با اتوبوس‌های محلی حدود بیست دقیقه. این ایستگاه روی خطوط پکن-گوانگژو و شی‌آن...
